Dieta DASH

Dieta DASHOceń:
Dr hab. n. med. Małgorzata Malczewska-Malec, mgr Dominika Wnęk
Dieta DASH
Fot. SXC.hu

W profilaktyce i leczeniu nadciśnienia tętniczego istotną rolę odgrywa terapeutyczna zmiana stylu życia. Ważnym jej elementem jest zmiana nawyków żywieniowych.

Dieta DASH w zapobieganiu i leczeniu nadciśnienia tętniczego

Nadciśnienie tętnicze jest szeroko rozpowszechnioną przewlekłą chorobą i dotyczy nawet 30% dorosłej populacji w większości krajów. Wykazano jednak, że nawet 50% osób z wysokimi wartościami ciśnienia nie ma świadomości choroby. Tymczasem nieleczone nadciśnienie tętnicze może prowadzić do rozwoju udaru mózgu, choroby niedokrwiennej serca, niewydolności nerek i przedwczesnej śmierci.

Choroba może mieć charakter wtórny (zobacz: Nadciśnienie wtórne), czyli rozwinąć się w przebiegu innego schorzenia, np. w wyniku choroby nerek, lub pierwotny.

Pierwotne nadciśnienie tętnicze, które stanowi do 95% wszystkich przypadków, ma złożoną etiologię. Wśród przyczyn należy wymienić predyspozycję genetyczną, wiek i czynniki środowiskowe, takie jak otyłość, nadmierne spożycie alkoholu i nieprawidłowa dieta.

W profilaktyce i leczeniu nadciśnienia tętniczego istotną rolę odgrywa terapeutyczna zmiana stylu życia. Ważnymi elementami tej modyfikacji są:

  • zmiana nawyków żywieniowych
  • zwiększona aktywność fizyczna
  • normalizacja masy ciała
  • ograniczenie spożycia alkoholu
  • zaprzestanie palenia tytoniu.

U osób z nadciśnieniem tętniczym modyfikacja stylu życia jest wstępną metodą leczenia, rekomendowaną przed wprowadzeniem leku (zobacz: Postępowanie niefarmakologiczne w nadciśnieniu tętniczym), albo stosowaną łącznie z farmakoterapią.

Badanie DASH

Zalecenia dietetyczne w zapobieganiu i leczeniu nadciśnienia zostały opracowane na podstawie amerykańskiego badania DASH (Dietary Approaches to Stop Hypertension), wspieranego przez Narodowy Instytut Chorób Serca, Płuc i Układu Krwiotwórczego w Stanach Zjednoczonych (NHLBI, National Heart, Lung, and Blood Institute).

Badanie zostało przeprowadzone wśród 459 dorosłych osób z ryzykiem rozwoju nadciśnienia lub z  rozpoznanym nadciśnieniem tętniczym, ale nie stosujących farmakoterapii, kobiet i mężczyzn, należących do różnych grup etnicznych. W badaniu oceniano wpływ poszczególnych składników pokarmowych na wartości ciśnienia tętniczego.

Uczestnicy badania zostali losowo przydzieleni do różnych grup dietetycznych na okres 11 tygodni. Grupa kontrolna otrzymywała typową dietę amerykańską, o nieco zmniejszonej zawartości potasu, magnezu i wapnia. Druga grupa pacjentów otrzymywała dietę podobną, ale wzbogaconą o owoce i warzywa, natomiast trzecia grupa otrzymała dietę DASH – opartą na owocach, warzywach, niskotłuszczowych produktach nabiałowych, wyrobach zawierającymi pełne ziarno, daniach z drobiu, ryb i na orzechach. Ograniczono natomiast spożycie tłuszczu, czerwonego mięsa, słodyczy i słodkich napojów. Wszyscy uczestnicy tego badania spożywali podobną ilość sodu (3,000 mg dziennie), ograniczyli spożycie alkoholu i nie zmienili masy ciała w trakcie stosowania diety.

W wyniku stosowania diety DASH uzyskano istotne obniżenie ciśnienia skurczowego, średnio o 6 mm Hg oraz ciśnienia rozkurczowego o około 3 mmHg. Największy spadek obserwowano u pacjentów z umiarkowanym nadciśnieniem, u których ciśnienie skurczowe zmniejszyło się o 11 mm Hg, a rozkurczowe o 6 mm Hg. Efekt obniżenia ciśnienia obserwowano już po 2 tygodniach stosowania tej diety.

Badanie DASH-Sodium

Kontynuacją tych obserwacji było kolejne badanie: DASH-Sodium, w którym dodatkowo oceniano wpływ spożycia sodu na wartości ciśnienia tętniczego. Obniżenie zawartości sodu w pokarmach do zalecanego w Stanach Zjednoczonych poziomu 2,400 mg dziennie, istotnie obniżało wartości skurczowego i rozkurczowego ciśnienia krwi. W grupie osób, które ograniczyły sód w diecie poniżej 1,500 mg na dobę efekt hipotensyjny był nawet dwukrotnie silniejszy. Najlepsze rezultaty uzyskano u pacjentów, którzy stosowali dietę DASH i znacznie zmniejszyli konsumpcję soli.

Badanie PREMIER

Ponieważ badania DASH i DASH-Sodium były bardzo ściśle nadzorowane i pacjenci otrzymywali gotowe, specjalnie przygotowane posiłki, to dla potwierdzenia na szerszą skalę skuteczności „terapeutycznej zmiany stylu życia” zaprojektowane zostało badanie PREMIER.

W badaniu tym z różną intensywnością prowadzono postępowanie niefarmakologiczne. Zalecano zmianę nawyków żywieniowych zgodnie z dietą DASH, ograniczenie spożycia alkoholu i soli, redukcję nadwagi, zwiększenie aktywności fizycznej, korzystanie z treningu behawioralnego itp.

Po 6 miesiącach takiego postępowania oceniono zmiany w wartościach ciśnienia tętniczego. Badanie to potwierdziło skuteczność tych metod w redukcji ciśnienia tętniczego. Kiedy porównano skuteczność diet: DASH i DASH-Sodium z 5 różnymi lekami stosowanymi w innym badaniu (Veterans Affairs Cooperative), to okazało się, że dieta może być równie skuteczna jak lek stosowany w monoterapii.

Szczególnie duże efekty w zmniejszeniu ciśnienia odnotowano u pacjentów z nadciśnieniem tętniczym, u Afro-Amerykanów i u ludzi w starszym wieku.

Wyniki wymienionych badań jednoznacznie wskazują na korzyści zdrowotne, jakie pacjent może czerpać z przestrzegania zaleceń dietetycznych zgodnych z dietą DASH. Przede wszystkim, jest to dieta zrównoważona, która, jak udowodniono, już po okresie 2 tygodni istotnie zmniejsza wartości ciśnienia tętniczego, zarówno u pacjentów z jeszcze prawidłowym ciśnieniem, ale z ryzykiem rozwoju choroby, jak również u osób z rozpoznanym nadciśnieniem. U pacjentów leczonych farmakologicznie dieta ta może znacznie poprawić odpowiedź na stosowaną terapię i polepszyć kontrolę leczenia. Inne zaobserwowane korzyści z jej stosowania to obniżenie stężenia cholesterolu we krwi, zmniejszenie masy ciała, poprawa samopoczucia. Wysoka zawartość błonnika w tej diecie wywiera dodatkowe efekty prozdrowotne (np. regulacja procesów trawiennych).

Na stronie internetowej NHLBI zamieszczony jest w języku angielskim przewodnik dla pacjenta dotyczący korzystania z tej diety. Przewodnik "krok po kroku" pokazuje jak zmieniać nawyki żywieniowe, które pokarmy wybierać, a których unikać i jak komponować dzienne racje pokarmowe.

Dieta DASH – najważniejsze elementy

  • Spożywanie określonej liczby dziennych porcji z różnych grup produktów (indywidualna liczba porcji jest zależna od zapotrzebowania kalorycznego).
  • Obniżone spożycie tłuszczu – zaleca się stosowanie produktów o niskiej zawartości tłuszczu, zwłaszcza zwierzęcego. Nie więcej, niż 27% kalorii w diecie może pochodzić z tłuszczu i to głównie pochodzenia roślinnego. Szczególnie polecane jest spożywanie chudego lub beztłuszczowego nabiału, który stanowi główne źródło białka i wapnia.
  • Spożywanie mięsa i jego przetworów powinno być ograniczone (2 porcje lub mniej). Produkty te są źródłem białka i magnezu, ale preferuje się chude, białe mięso bez tłuszczu, nie smażone (najlepiej drobiowe i ryby).
  • Istotne jest zwiększenie w diecie ilości warzyw i owoców (4—5 porcji dziennie), które są bogatym źródłem błonnika, potasu i magnezu. Ważnym elementem jest udział orzechów i migdałów (bogate w niezbędne kwasy tłuszczowe, magnez, potas i błonnik).
    Zobacz, które produkty są dobrym źródłem potasu: Produkty bogate w potas oraz te, których spożywanie jest korzystne ze wględu na niską zawartość sodu: Warzywa i owoce z małą ilością sodu.
  • Spożywanie zbóż, nasion i ziaren oraz produktów zbożowych (szczególnie wykonanych na bazie mąki z pełnego przemiału), które powinny być głównym źródłem energii i ważnym błonnika.
  • Ograniczenie w diecie cukrów prostych, czyli słodzonych napojów, słodyczy. Powinno się je przyjmować raczej sporadycznie i słodycze powinny mieć małą zawartość tłuszczu.
  • Obniżenie spożycia sodu w diecie najlepiej do 1500 mg (4g lub 2/3 łyżeczki soli kuchennej).
    Zobacz, których produktów unikać: Produkty obfitujące w sód.
    Zapoznaj się też z listą zalecanych warzyw i owoców: Warzywa i owoce z małą ilością sodu.

Zalecane w diecie DASH owoce i warzywa mają małą zawartość sodu, co jest bardzo korzystne. Gotowe przetworzone produkty zawierają znaczne ilości sodu, dlatego dobrze jest wybierać żywność naturalną, nieprzetworzoną. Technologie produkcji żywności oparte o wędzenie, puszkowanie, konserwowanie wiążą się z użyciem soli, a wiec nie są zalecane. Sól warto zastępować innymi przyprawami, ziołami, octem winnym, cytryną itp. Zobacz produkty o niskiej i wysokiej zawartości sodu.

Dieta DASH jest prostym sposobem kontroli naszego zdrowia. Wykazuje udowodnione działanie przeciwnadciśnieniowe, a w świetle innych badań ten skład diety przeciwdziała rozwojowi otyłości, cukrzycy i miażdżycy.

Dieta DASH
Zobacz film: Dieta DASH – gotuje Karol Okrasa

Dieta DASH - przykładowy posiłek










Śniadanie I

  • 2 kromki chleba pełnoziarnistego
  • 1 łyżeczka margaryny miękkiej
  • 2 plasterki szynki z piersi kurczaka
  • Pomidor (1 średnia sztuka)
  • Ogórek (1 mała sztuka)

Śniadanie II

  • Jogurt naturalny 200 ml
  • 1 łyżka płatków owsianych
  • 3 morele
  • 1 łyżeczka otrębów pszennych
  • Garść migdałów

Obiad

  • Zupa krem z brokułów (ugotowane brokuły oraz niewielka ilość marchewki, selera, pietruszki i pora zmiksowane przed podaniem; można zabielić niewielką ilością mleka 2% tłuszczu)
  • Filet z dorsza (uprzednio przyprawiony natką pietruszki, cytryną i czosnkiem)
  • 4 łyżki (odmierzone po ugotowaniu) ryżu brązowego
  • Sałatka z pomidorów, bazylii i niewielkiej ilości cebuli z dodatkiem oliwy z oliwek

Podwieczorek

  • Banan

Kolacja

  • 2 kromki chleba pełnoziarnistego
  • 1 łyżeczka margaryny miękkiej
  • Ser twarogowy chudy rozrobiony z jogurtem naturalnym 2% tłuszczu
  • Rzodkiewka (3 sztuki)
  • Szczypiorek do smaku

Zobacz także inne jadłospisy opracowane zgodnie z zasadami diety DASH »

Data utworzenia: 06.06.2011
Udostępnij:

Publikacje, którym ufa Twój lekarz

Medycyna Praktyczna jest wiodącym krajowym wydawcą literatury fachowej. 98% lekarzy podejmuje decyzje diagnostyczne lub terapeutyczne z wykorzystaniem naszych publikacji.

 

Zaprenumeruj newsletter

Na podany adres wysłaliśmy wiadomość z linkiem aktywacyjnym.

Dziękujemy.

Ten adres email jest juz zapisany w naszej bazie, prosimy podać inny adres email.

Na ten adres email wysłaliśmy już wiadomość z linkiem aktywacyjnym, dziękujemy.

Wystąpił błąd, przepraszamy. Prosimy wypełnić formularz ponownie. W razie problemów prosimy o kontakt.

Jeżeli chcesz otrzymywać lokalne informacje zdrowotne podaj kod pocztowy

Nie, dziękuję.

Przychodnie i gabinety lekarskie w pobliżu

Leki

Korzystając ze stron oraz aplikacji mobilnych Medycyny Praktycznej, wyrażasz zgodę na używanie cookies zgodnie z aktualnymi ustawieniami przeglądarki oraz zgodnie z polityką Medycyny Praktycznej dotyczącą plików cookies